Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Ruhsal Travma nedir?

Korku, dehşet, çaresizlik hissi yaratan, kişinin kendisi veya yakınının ölüm veya yaralanma tehlikesi olan, olağandışı ve beklenmedik olayların yarattığı etkilere travma denmektedir.

Ruhsal travmaya yol açan olaylar:

  • Savaşlar, patlamalar
  • Deprem, sel, yangın gibi afetler
  • Taciz, tecavüz, saldırı, işkence
  • Kazalar (trafik/iş)
  • Beklenmedik ölümler
  • Aile içi şiddet
  • Çocukluk çağı şiddet ve tacizi

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) nedir?

TSSB, travma sonrasında gecikmiş ve uzamış olarak ortaya çıkan belirtiler kümesidir. Toplum içinde ruhsal travmaya yol açan olaylar yaygındır. Ancak travmaya maruz kalan her kişide travma sonrası stres bozukluğu belirtileri görülmez. Bu da bazı kişilerde hastalığa bir yatkınlık olabileceğini düşündürmektedir.

TSSB belirtileri:

  • İrkilme
  • Kabus görme
  • Etrafa yabancılaşma
  • Aşırı telaş ve duyarlılık
  • Uyku bozukluğu
  • Olayın yineleyici olarak anımsanması ve her anımsayışta yeni baştan yaşanıyor gibi algılanması
  • Hafıza ve dikkat sorunları, unutkanlık
  • Çabuk sinirlenme
  • Olayı hatırlatan durumlardan kaçınma

Ruhsal travmalardan sonra en sık görülen iki hastalık travma sonrası stres bozukluğu(TSSB) ve depresyondur. Ayrıca anksiyete bozukluğu, alkol-madde kullanım bozukluğu da TSSB ile birlikte sık görülen hastalıklardır. Bazı durumlarda kişi, hastalık belirtilerini yatıştırmak için alkol- madde kullanımına başvurabilir ancak bu durum varolan sorunu daha da artırabilir.

Daha önceden ruhsal hastalık geçiren kişilerde travma sonrası hastalığın yeniden ortaya çıkma ihtimali artar.

Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri travmadan hemen sonra ortaya çıkabileceği gibi, olayın üzerinden zaman geçtikten sonra da ortaya çıkabilir.

Travma sonrası stres bozukluğu, işgücü kaybı yaratabilecek, tedavi edilmesi gereken ciddi bir sorundur.

Yapılan araştırmalar travma sonrası stres bozukluğunun kadınlarda erkeklerden 2-3 kat daha fazla görüldüğünü gösteriyor. Ruhsal travma ne kadar şiddetli yaşanırsa ruhsal etkiler de o kadar fazla olur. Kaçınma davranışları (travmayı hatırlatan yer, durum ve düşüncelerden kaçınma) ya da unutmaya çalışma travmanın etkilerini azaltmaz.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

TSSB tedavisinde hem ilaçlardan hem de psikoterapilerden faydalanmak mümkündür. Psikoterapilerde bilişsel davranışçı tedavi seçeneklerin başında gelir. Bu tedavide kişinin belirtilerinin sürmesine neden olan durumlar saptanır. Korku nedeniyle kaçındığı durumların üzerine gitmesi, hatalı düşüncelerin sağlıklı düşüncelerle yer değiştirmesi amaçlanır.

Travmanın etkilerinin giderilmesi için herkesin ihtiyacına göre farklı tedavi yaklaşımları önerilebilir. Tedavinin mümkün olduğunun bilinmemesi ve kişilerin travmayı hatırlamak istememesi nedeniyle yardım alma gecikebilir. Psikoeğitim (bilgilendirme), danışmanlık, kısa tedavi yaklaşımları, uzun süreli alıştırma tedavileri, diğer psikoterapiler, EMDR ( göz hareketleri ile duyarsızlaştırma ve yeniden işleme tedavisi), ilaç tedavileri kullanılan yöntemlerdendir.

Travma sonrası stres bozukluğuna eşlik eden ağır depresyon varsa çoğu kez ilaç tedavisi eklenir. İlaç tedavisinde antidepresanlardan fayda görülür ve mutlaka doktor kontrolünde sürdürülmelidir.

Psikoterapiler travma konusunda eğitim ve deneyimi olan psikiyatrist veya psikologlar tarafından uygulanmalıdır.

Kişinin yardım aramaya çekinmesi, umutsuzluğu, olayı hatırlamaktan kaçınması, insanlara olan güvensizliği tedavinin önündeki engellerdir. Sorunun farkına varıp, yardım aramak çözüme giden yoldur.